เมื่อบิดามารดาโดยกำเนิดได้จดทะเบียนให้บุตรเป็นบุตรบุญธรรมของบุคคลอื่นตามกฎหมายแล้ว อำนาจปกครองของบิดามารดาโดยกำเนิดจะเป็นอย่างไร? และหากต่อมาผู้รับบุตรบุญธรรมถึงแก่ความตาย บิดามารดาโดยกำเนิดจะกลับมามีอำนาจปกครองบุตรอีกได้หรือไม่?
ประเด็นดังกล่าวต้องพิจารณา ดังนี้
เมื่อจดทะเบียนรับบุตรบุญธรรม อำนาจปกครองของพ่อแม่แท้ ๆ เป็นอย่างไร? ตาม (ป.พ.พ.) มาตรา 1598/28 วางหลักไว้ว่า เมื่อมีการจดทะเบียนรับบุตรบุญธรรมแล้ว บิดามารดาโดยกำเนิดของบุตรบุญธรรมย่อมหมดอำนาจปกครองนับแต่วันที่เด็กเป็นบุตรบุญธรรมแล้ว
หลักดังกล่าวสอดคล้องกับแนวคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 394/2540 ซึ่งวางหลักว่า เมื่อมีการจดทะเบียนรับบุตรบุญธรรมโดยชอบด้วยกฎหมายแล้ว บิดามารดาโดยกำเนิดย่อมหมดอำนาจปกครองในบุตรนั้น
แล้วถ้าผู้รับบุตรบุญธรรมเสียชีวิตล่ะ? ประเด็นนี้ต้องแยกพิจารณาให้ชัดเจน
โดยหลักแล้ว การที่ผู้รับบุตรบุญธรรมถึงแก่ความตาย ไม่ได้ทำให้การรับบุตรบุญธรรมต้องเลิกหริอสิ้นสุดไป และไม่ได้หมายความว่าบิดามารดาโดยกำเนิดจะกลับมามีอำนาจปกครองได้ทันทีเพียงเพราะเป็นบิดามารดาที่แท้จริง
ถึงอย่างไรก็ตาม กฎหมายได้กำหนดหลักเกี่ยวกับการกลับคืนมาของอำนาจปกครองไว้เป็นการเฉพาะ
ตาม (ป.พ.พ.) มาตรา 1598/37 หากผู้รับบุตรบุญธรรมถึงแก่ความตาย หรือมีการจดทะเบียนเลิกรับบุตรบุญธรรม และบุตรบุญธรรมยังไม่บรรลุนิติภาวะ อำนาจปกครองของบิดามารดาโดยกำเนิดย่อมกลับคืนมา
โดยให้มีผล นับแต่เวลาที่ผู้รับบุตรบุญธรรมถึงแก่ความตาย หรือ นับแต่เวลาที่จดทะเบียนเลิกรับบุตรบุญธรรม แล้วแต่กรณี
ดังนั้น“รับบุตรบุญธรรมแล้ว พ่อแม่แท้ ๆ หมดอำนาจปกครอง แต่หากผู้รับบุตรบุญธรรมเสียชีวิตในขณะที่บุตรบุญธรรมยังไม่บรรลุนิติภาวะ อำนาจปกครองของบิดามารดาโดยกำเนิดย่อมกลับคืนมาตามกฎหมาย”
